આપણું શિક્ષણ : 3

પહેલા તો બારી ખોલી અને એમાંથી આંખ બહાર સ્થિર થઇ …સળીયો પકડીને ઉભા રહેતા બાળકને બહાર ની દુનિયા માં રસ પડ્યો અને બહાર જવાનો ચસ્કો પણ પડ્યો …એં એં કરીને બહાર જતા સૌ સાથે બહાર જવું હોય ..કેમ કે એને માટે પણ જગત એક સરસ જગ્યા છે .. એક માખી વંદો કે સાપ વચ્ચે ફર્ક સમજતું નથી અને એને પકડવા જાય છે ..એની અંદર જિજ્ઞાસા નો અફાટ મહાસાગર હિલોળા લે છે … આપણે બધી વસ્તુઓ ને નામ થી ઓળખીએ છીએ અને ધીરે ધીરે એ નામ થી તેને બતાવીયે છે એટલે એની તેજ યાદશક્તિ ના આધારે જયારે બીજી વાર એ નામ બોલાય ત્યારે તે વસ્તુ તરફ તે જુએ છે .. પાંખો ,ટ્યુબલાઈટ ,ઝાડ , ગાય ,કૂતરો વગેરે વગેરે ..આપણને આ વસ્તુ બહુ સહજ લાગે છે પણ જીવનનું પહેલું શિક્ષણ જ આ છે કે આપણે મનુષ્ય કેટલી બધી વસ્તુઓ સાથે સહઅસ્તિત્વ ધરાવીએ છીએ !! એ બધા પણ આપણા જીવનનો ભાગ છે ..પૂંછડે થી માખી ઉડાડતી ગાય હોય કે ઊંઘી ગયેલું કૂતરું બાળક માટે તો બધી કુતુહલ ની વસ્તુ ..જ્યાં સુધી બોલતા નથી આવડતું ત્યાં સુધી તીક્ષ્ણ નજર થી અવલોકન કરે છે …આપણી ભાષાની નકલ કરીને બોલતા શીખે છે …ધ્યાન રાખો કે સારું બૂરું ,અર્થ અનર્થ ના પરિચય થી દૂર બાળક હજી નકલ જ કરે છે ..અને હવે એની દુનિયા થોડી વિશાળ બને છે …કુટુંબના સભ્યો ઉપરાંત પાસ પડોસ ના લોકો ને પણ તે નીરખે છે અને શીખે છે …લોકોની આદતો ની નકલ કરે છે ..અહીં જ એનું ખરું શિક્ષણ શરુ થાય છે અને હવે માતા સિવાય ઘરના બીજા સભ્યો પણ તેમાં સામેલ થાય છે …આને અત્તી કરો , ચાલો કાકાને જે જે કરો આ બે વસ્તુ બહુ ભિન્ન છે પણ બેઉ વસ્તુ રીતસર શીખવાડાય છે ..અહીં તાત્વિક ભેદ સમજાવવાનો અને ખરા અર્થમાં સંસ્કાર સિંચન નો તબક્કો આવી જાય છે . તમારી વર્તણુક અને સંસ્કારો બીજી પેઢી તરફ વહે છે અને પ્રવાહ પકડે છે ..તમારા આચાર અને વિચારની ભિન્નતા હોય તો ગમે તેટલું નાનું બાળક હોય તે કદાચ દલીલ નહિ કરે પણ સમજી જાય છે ..આવું કેમ કરાય છે એનો તર્ક નથી સમજી શકતું પણ એ બસ એવું કરે છે ..ખોટું કરતા બાળક ને ટોકવું એ ફક્ત માં નો નહિ કુટુંબના દરેક સભ્યનો ધર્મ છે .પણ ખોટું પોતે પણ ના કરવું એના માટે તર્ક ના શોધતા અને બાળક પૂછે તો નિખાલસ જવાબ આપી શકો તો બાળક આજીવન તમારી આમન્યા જાળવશે …બાકી તો પોતાના બુટ માં દીકરા નો બુટ આવે એટલે સાથે બેસીને સિગરેટ ડ્રિન્ક પીવા પડે છે ….
આજે સ્ત્રી સમ્માન ની વાતો બહુ થાય છે પણ આ તબક્કે જ બાળકને નાનપણ થી એ સંસ્કાર આપી શકો કે કોઈ પણ સ્ત્રી માટે તે માનની નજરે જુએ …બહુ મોટા પ્રવચનો નહિ પણ એક પતિ પોતાની પત્નીની સાથે સમ્માનિત વર્તણુક કરશે તો બાળક આપોઆપ શીખી જશે ..પોતાની બહેન દીકરી માં ને સારી
રીતે ટ્રીટ કરશે તો બાળકને એક્સ્ટ્રા ક્લાસ આપી સમજાવવું નહિ પડે …. બાળકને નાનપણ થી બુરા થી દૂર ના રાખો પણ બુરી વસ્તુ કેમ બુરી છે એનો સચોટ તર્ક સમજાવો એ જરૂરી છે ..મોટી મહેલાતો માં રહેતા બાળકને ક્યારેક ઝૂંપડપટ્ટી ની જિંદગી પણ બતાવો અને સમજાવો …
સૌથી વધારે તો ઈશ્વર માટે શ્રદ્ધાનું આરોપણ કરો …..કેમ કે માનો કે ના માનો પણ ઈશ્વર અંધશ્રદ્ધા નહિ પણ સાચી શ્રદ્ધાનો પાયો ત્યારે જ નાખી શકાય .. ઘણા ઘરમાં સવારે બહાર જતી વખતે માતા પિતાને પગે લાગે છે પણ દિવસના અન્ય ભાગમાં તેમને હડધૂત પણ કરાય ….તો પગે લાગવાનો કોઈ અર્થ સરે નહિ ..ભલે તમે પગે ના લાગો પણ એમની કાળજી લો ,એમની લાગણીની આમન્યા જાળવી જાણો તો સાચું ઉદાહરણ બને બાળક માટે ..આ ફર્ક સમજાવો એમને તમારા શબ્દો થી નહિ તમારા વર્તન થી …
દુનિયા એક વિશાળ પાઠશાળા છે અને તેમાં તમારી વિચારધારા ને અનુરૂપ નહિ પણ દુનિયા સાથે સારું નરસું સમજાવી ને અનુકૂલન સાધનાર વ્યક્તિ માટે કોઈએ ચિંતા નથી કરવી પડતી …
પાઠશાળા માં પગ મુક્ત પહેલા તો બાળક ના ચરિત્રનું નિર્માણ મહદઅંશે થઇ જાય છે .. એ પાયા માટે સભાન રહેનાર શિક્ષણ માટે સહજ માર્ગ તૈયાર કરી શકે છે …

Advertisements