Journey to inside

અધ્યાત્મ …. આ એક અવ્યાખ્યાયિત શબ્દ છે અને વ્યક્તિએ વ્યક્તિએ એની સમજણ પણ જુદી છે ..અધ્યાત્મ સાથે વિવિધ ક્રિયાક્લાપ જોડાયેલા છે .. દીવો પ્રગટાવવા થી માંડી ને નકોરડા ઉપવાસ સુધી ભક્તિ અને અધ્યાત્મને સેળભેળ કરી નાખીએ છીએ …
એક નાનકડો યાત્રા પ્રવાસ ફક્ત એક દિવસનો કર્યો ગયા અઠવાડિયે .આણંદ થી આગળ અરણેજ નામના ગામમાં બુટભવાની માતાજી નું સુંદર મંદિર જોયું .. આ મંદિર એવી જગ્યા હોય છે જ્યાં ફક્ત તનનું સ્નાન કરીને નહિ પણ મનને પણ નિર્મળ સ્વચ્છ કરીને જવાનું હોય છે જે યાદ નથી રહેતું . એમાં પ્રવેશ કરતાં વેંત જો આખા શરીર માં ઠંડક ની લહેર ફરી વળે તો સમજવું કે મન નાહીને આવ્યું છે .. અને તમને તમે કોણ છો ? ક્યાંથી આવો છો ?? વગેરે કશું પણ યાદ ના આવે .ફક્ત એકીટશે તમે સામે મૂર્તિમય બની જાવ …. અરે કશું માંગવાનું પણ યાદ ના રહે એ અધ્યાત્મ ..એક સંધાન હોય ..પછી લીમડી શહેર પહેલા ઝાંખણ ગામે ગયા ..અહીં ડિવાઇન લાઈફ મિશન સંચાલિત એક વિશાળ સંકુલ છે .તેમાં યોગશાળા , પ્રદર્શન , એક હોસ્પિટલ , ગૌશાળા ,ભોજનાલય ઉપરાંત એક સર્વાંગ સુંદર ત્રિનેત્ર મંદિર છે . આ એવું મંદિર છે જ્યાં એક જ મંદિર માં ત્રણ ગર્ભગૃહ નીચે બ્રહ્માજી ,વિષ્ણુજી અને મહાદેવજી ત્રણેવ દેવોની પ્રતિષ્ઠા થયેલી છે .ખુબ ચાલીને જવું પડે એમ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું આ સ્થાન ..આજુબાજુ કોઈ ગામ નહિ પણ ખુલ્લા ખેતરો … એ મંદિર માં વસ્તી ચકલી કબુતરો ની અને ગંદકી પણ એમની જ ..પણ તોય લગાતાર સાવરણી થી એક સેવક સફાઈ કરતા રહે ..વચ્ચે ચોકમાંથી થોડા દાદર ચડી ત્રણ દિશામાં ત્રણ સર્વાંગ સુંદર મૂર્તિઓ ને જોઈને જ અભિભૂત થઇ જવાય .એટલું જ નહિ પણ બ્રહ્મા ,વિષ્ણુ અને મહેશ ના સમગ્ર પરિવાર ની પણ સુંદર આરસ ની મૂર્તિઓ …અંદર સુધી પ્રખર પરમ શાંતિનો અનુભવ થયો . હું કોણ ?? ક્યાંથી ??? શું ?? કોઈ સવાલ જ નહિ ..અંતરથી અવાજ આવ્યો કે આટલા દૂર આટલા સુંદર ધામમાં આવવું એક પરમ ચૈતન્યનો સંકેત છે .. એ એક ભાગ્ય ની વાત છે ..ભગવાનને પણ ઈંગ્લીશ તો આવડતું હોય જ એટલે થેન્કયુ કહ્યા વગર ના રહેવાયું ..
એક સ્વચ્છ ગૌશાળા માં ગૌમાતા ની સારસંભાળ કઈ રીતે લઇ શકાય તેનું સુંદર ઉદાહરણ …
બાર વાગ્યે મંદિરમાં આરતી થાય …શરુ થઇ ત્યારે ખુબ દૂર હતા ..ઝડપથી ગયા અને પ્રાર્થના મનમાં ચાલુ કે અમે પહોંચીએ એ પહેલા પુરી ના થઇ જાય !!! પહેલા બ્રહ્માજી પછી વિષ્ણુ જી અને છેલ્લે ભોલેનાથ ની ભવ્ય આરતી તન્મયતા થી જોઈ ..મન થાય કે આંખો મૂર્તિ પર ખોડાયેલી જ રહે પણ તે બંધ થઇ જાય અને અનંત પ્રકાશ ની અનુભૂતિ થાય ..આંખ ખુલી જ ના શકે .. એક અંગ્રેજ બાળા પુરી તન્મયતા થી એકાગ્ર ચિત્તે નગારા પાર દાંડી મારતી રહે …ત્યારે લાગ્યું કે કોઈક અગમ્ય શક્તિ તો જરૂર છે …એ અનુભવ હું કોઈ પણ શબ્દ માં વર્ણવી શકું એમ નથી …
ખાલીખમ દેખાતા આ મંદિર માં કેટલાય વિદેશીઓ ભોજન સમયે જોવા મળ્યા જે 45 દિવસનો કોર્સ કરવા આવેલા …એક દિવ્ય અનુભૂતિની વાત એક બહેને કરી અને કહ્યું ગુરુ જી 2 વાગ્યે દર્શન આપશે તમે જાવ .પણ આ મહિલાઓ નો પ્રવાસ હતો એટલે બસની બહેનો સાથે રહેવું ઉચિત લાગ્યું . એ બહેને જે આંતરિક અનુભૂતિ ની વાત કરી એ કદાચ જર્ની ટૂ ઇનસાઇડ કહી શકાય ..જ્યાં એક અરીસા માં પોતાનું પ્રતિબિંબ જોતા પોતાના કર્મો જે ખુદને જ પીડા આપે એવા કર્મો ની જગ્યાએ એક અગમ્ય અનુભવ થાય જે ફક્ત આનંદ કહી શકાય …પરમાત્મા ને મળ્યા નો આનંદ !!!!
ભીડભાડ થી દૂર સ્વચ્છ એવા ધર્મસ્થાન કેટલા ??? જે દિવસે અહીં ભીડ થશે ત્યારે શાંતિ ક્યાં જગ્યા શોધીને સંતાશે ???

વેલેંટાઈન ડે : અ હેપ્પી વાલા વેલેંટાઈન ડે

નીરજા દિવા ની લાડકી પૌત્રી … દિવા ના રૂમમાં ઉતાવળે આવી .. ઓહ બાપ રે કેટલું ટેંશન છે એના રૂપાળા ચહેરા પર … ચશ્મા નાકની દાંડી પર ટેકવી દિવા એ પૂછ્યું : શું બેટા , શું ટેંશન ???
નીરજા : ઓહ દાદી તને સમજ નહિ પડે ..તમારા જમાના માં એવું બધું હતું ક્યાં ??
દિવા : હા ભાઈ , સાચું છે અમારા જમાના માં એવું બધું એટલે કેવું બધું ક્યાં હતું ?? પ્રેમ વગર લગ્ન થતા અને હવે લગ્ન વગર પ્રેમ થાય છે ??
નીરજા : દાદી તમારા પી જે પ્લીઝ બંધ કરો ને !!!
દિવા : જો બેટા , સામે બાગ છે ત્યાં મોટા મોટા આંટા મારતા વિચાર તો જરૂર કોઈ ધાંસુ આઈડિયા મળી જશે ..
નીરજા હવે ચિડાઈ : ઓફફો દાદી , પ્લીઝ સ્ટોપ …
થોડી ક્ષણો ની શાંતિ પછી દાદી બોલ્યા … નીરજા મારી અને તારા દાદાની સગાઇ વેલેંટાઈન વીક માં જ થયેલી !!! અને અમને ખબર જ નહિ … તને ખબર છે અમે પહેલી વાર વેલેંટાઈન ડે ને દિવસે મળેલા …. પછી દિવા ચૂપ થઇ ગઈ …
પોતાની સામે પીઠ કરીને બારી બહાર જોઈ રહેલી નીરજા દોડતી પોતાની બાજુ માં આવીને બેસી ગયી એ દિવાને ગમ્યું … એના ચહેરા પાર ઉત્સુકતા લીપાયેલી હતી ..બોલી : પછી ???
12 ફેબ્રુઆરી એ અમારી સગાઇ થઇ . તેરમી તારીખે હું ઓફિસે ગઈ તો અભિનંદન નો વરસાદ થઇ ગયો …નવી હતી તોય બધા જાણે વર્ષોથી જાણતા હોય એમ ખુશ થયા . ત્યારે બેન્ક માં ફોન બધે નહિ ..મેનેજર ની ઓફિસ માં જ હતો .. મને એમ કે તારા દાદા મને ફોન કરીને મળવા બોલાવશે . પણ ફોન ના આવ્યો … બીજે દિવસે માથામાં તેલ નાખીને બે ચોટલા વાળીને એક સાવ સામાન્ય ડ્રેસ પહેરી ઓફિસ ગયી …
જો કે એમનો ફોન ના આવ્યો એનો મારા માટે કોઈ ઇસ્યુ નહોતો ..એ પણ પોતાની ઓફિસે ગયેલા ..
નીરજા : પછી તમે ક્યારે મળેલા ???
દાદી નો ચહેરો આટલા વર્ષે પણ ગુલાબી થઇ ગયેલો એ કહેતા કે એ લોકો 14 ફેબ્રુઆરી ના દિવસે પહેલી વાર મળ્યા હતા .
દિવા : સેન્ટ વેલેંટાઈન ની યાદ માં વિદેશો માં આ તહેવાર ઉજવાય એટલી જ મને ખબર . બપોરે મેનેજર ની ઓફિસ માં ફોન આવ્યો …દાદાએ સીધું જ પૂછી લીધું . સાંજે બસ માંથી તું ક્યાં ઉતરે છે ???
મેં કહ્યુ : સયાજીગંજ ..
દાદાએ કહ્યું : સાંજે ઉભી રહેજે .. હું આવીશ …
મેનેજર ની કેબીન માં મારા શરીર માંથી ધ્રુજારી છૂટવા માંડી .. મારી જગ્યાએ જઈને હું રડી પડી ..
નીરજા હસવા લાગી : ઓ માય ગોશ … તું ખરેખર ક્રેઝી હતી દાદી ..આવું રડાતું હોય ??
દિવા : હા મારી ત્યાંની કલીગ પણ એવું જ કહેવા લાગી ..મને ચીડવવા લાગી ..પણ એક સહેલી એ પૂછ્યું : તું રડે છે કેમ ?? ત્યારે મેં શું કહ્યું ખબર છે ??
નીરજા : શું કહ્યું ડાર્લિંગ ???
દિવા : કાલે સરસ કપડાં પહેરીને તૈયાર થઈને આવી ત્યારે ફોન ના કર્યો અને આજે તેલ નાખીને બબુચક જેવી સાદી આવી ત્યારે મળવા બોલાવે છે ???!!!
નીરજા ખડખડાટ પેટ પકડીને હસવા માંડી …અને પૂછ્યું : ફિર ક્યાં હુઆ ???
દિવા : બેસ ચાંપલી , અમારા માં લાજ શરમ હતી .અને મોબાઈલ નહોતા સમજી ..પછી તો હું સયાજીગંજ ઉતરી તો દાદા બજાજ સ્કૂટર લઈને ઉભેલા …
નીરજા : વાઉ ..પેલા રબને બનાદી જોડીના સુરિન્દર સાહની ની જેમ … અને દાદી પાછળ બેસી ગયી ..પછી ક્યાં ગયા ?? ઢોસા ખાવા કે પાણીપુરી ??? કે પછી મુવી જોવા ???
દિવા : હેઠી ઉતર જરા હેઠી ઉતર … ત્યાં થી અમે સીધા શહેરના એ બસ સ્ટેન્ડ પર ગયા જ્યાંથી મારા ઘરની બસ ઉપડતી હતી …
હવે તો નીરજા ખડખડાટ હસીને દાદીને જોર થી ધબ્બો મારી ગઈ !!!
દિવા : બસ ઉભેલી હતી થોડી વાર પછી ઉપડવાની હતી .. ડબલડેકર હતી .. મેં ઓફિસ થી આવતા વચ્ચે એક શોપિંગ સેન્ટર માંથી એક કેડબરી ડેરી મિલ્ક લીધેલી એ દાદાને આપી …
અને દાદાએ : નીરજા થી ચૂપ ના રહેવાયું …
એ કશું નહોતા લાવ્યા … એમણે લઈને ખીસા માં મૂકી દીધી … મારી બસ ચાલુ થઇ અને એ જતા રહ્યા …
નીરજા : દાદી ડાર્લિંગ તને ગુસ્સો ના આવ્યો ??
દિવા : નીરજા , મારા ઘેર તો નાનપણ થી સાયકલ પણ નહિ અને સ્કૂટર પણ ભાઈ એક મહિના પહેલા જ લાવેલો . અને હું દાદા પાછળ બેઠી ત્યારે જ હું ખુશ થઇ ગયી .. હવે તો આમ સ્કૂટર પર ફરવા મળશે !!!!!…
નીરજા થોડી ગંભીર બની દિવાની બાજુ માં બેસી ગઈ …. અને બોલી : દાદી તારા વખત માં આવી ગિફ્ટ ગર્લફ્રેન્ડ બોયફ્રેન્ડ કશું નહોતું . તું તારી જાતને ધન્ય સમજતી કે તને લગ્ન પહેલા સ્કૂટરની પાછળની સીટ પર બેસવા મળ્યું ..તું ખુશ હતી કે તેં દાદાને કશું આપ્યું …દાદાનો સાથ તારા માટે ગિફ્ટ હતો ને !!!
દિવા એ હકાર માં ડોકું ધુણાવ્યું …હજીય તું શરમાય છે દાદી એ દિવસ ને યાદ કરીને …
નીરજા કશું બોલ્યા વગર પોતાના રૂમમાં જતી રહી ….
બીજા દિવસે એનો મંગેતર રમ્ય એની કાર લઈને તેને લેવા આવ્યો …
નીરજા બેસી ગઈ …ઘર થી થોડે દૂર જઈને એણે રમ્ય ને કહ્યું : રમ્ય , શું તું અહીં કાર પાર્ક કરી શકે ???
રમ્ય ની આંખો માં સવાલ હતો . પણ તેણે એમ કર્યું .ઉતરતા પહેલા તેણે એક ડાયમંડ રિંગ નું બોક્સ કાઢ્યું ..તે ખોલવા જતો હતો અને નીરજા એ તેને રોકી લીધો .. આ રિંગ લગ્ન પછી આપજે ..એને ખોલીશ નહિ આજે … અને સાથે લાવેલું લાલ ગુલાબ નીરજા એ લઇ લીધું . અહીં થી શહેર ની સૌથી સરસ સડક શરુ થતી હતી .. નદીના પુલ પર બેઉ જણે ચાલવાનું શરુ કર્યું એની ફૂટપાથ પર …મૌન। .કશું બોલ્યા વગર .. પુલ વચ્ચેના બાંકડા પાર બેસતી વખતે જયારે રમ્ય એ નીરજાનો હાથ પોતાના હાથ માં લીધો તો નીરજા ના શરીર માં કંપારી આવી ગઈ ..રમ્ય એ તે પળની નજાકત મહેસુસ કરી … બેઉ જણ વધારે મૌન રહ્યા તો પણ ઘણું બધું કહેવાઈ ગયું , ઘણું બધું સંભળાઈ ગયું …. કાર સુધી ચાલતા પાછા આવ્યા અને રમ્ય એ કાર સ્ટાર્ટ કરી . એમ પી 3 પર ગીત ગુંજી રહ્યું હતું :
વો પહેલી બાર જબ હમ મિલે ………

ઘાવ

નીવા આજે ફરી ગુલમહોર ના ઝાડ નીચે આવી … ચળાઈ ને આવતો તડકો થોડી ઠંડી ઓછી કરતો હતો .એની શાલમાં એણે અદબ વાળેલી . મિહિરે એને ત્યાં જ મળવા બોલાવી હતી જ્યાં બેઉ પહેલી વાર મળ્યા હતા …
નાકની દાંડી પાર ચશ્મા સરખા કરતા એ શાંતિ થી ઉભી હતી . રોડ ની બીજી બાજુ એક કાર આવીને ઉભી રહી .ઓડી નું લેટેસ્ટ મોડેલ અને મિહિર એમાંથી ઉતરી તેની તરફ આવ્યો . બેઉ જણા એ પરસ્પર સ્મિતની આપ લે કરી લીધી અને એક મૌન ફરી કબ્જો કરી બેઠું .
કેમ બોલાવી છે મને ??? = નીવાએ મૌન નું કવચ તોડ્યું …
તને પાછી ઘેર લઇ જવી છે … મને મારી ભૂલ સમજાઈ ગઈ છે ..હવે અર્થ ફિલ્મ નો ડાયલોગ ના બોલતી કે તારી જગ્યા એ મેં આવું કર્યું હોત તો તેં મારો સ્વીકાર કર્યો હોત ??? =મિહિરે જવાબ વાળ્યો …
તને વિશ્વાસ છે કે તું લેવા આવીશ અને હું તારી સાથે પાછી જઈશ ??? = નીવા .
નક્કી ના કહેવાય પણ મારે મારાથી બનતા બધા પ્રયત્નો કરી છૂટવા છે …= મિહિર .
એટલે તને કોઈ કાળે વસવસો ના થાય કે કાશ મેં એને મનાવી લીધી હોત !! એક વાર સોરી કહી દીધું હોત !!! = નીવા ..
આપણે આમ રસ્તા પર ઉભા નથી રહેવું। . ચાલ સામે બાગ માં બેસીએ ..=મિહિર .
મિહિર , એ ઘર મારું હતું ..એને એક એક ખૂણે મેં હૃદય રેડીને સજાવેલું .. જીવનમાં ક્યારેય મારા માટે વિચાર્યા વગર હું તને ,બાળકોને અને ઘરને સમર્પિત હતી .. પણ અફસોસ તમે મને ટેકન ફોર ગ્રાન્ટેડ લઇ લીધી ..એક વિશ્વાસ હતો કે હું તમારા બધા વગર જીવી નહિ શકું .. હું કોઈ કાલે આવું કશું નહિ કરું … = નીવા .
નીવા , તારી કહેલી બધી વાતો તારા ગયા પછી ધીરે ધીરે સમજાવા માંડી .નિખિલ અને રિવા તો પોતાના અભ્યાસ અને સંસાર માં મસ્ત હતા . નિખિલે અમેરિકા માં જ એની સાથે ભણતી એક એન .આર .જી ની દીકરી પાયલ સાથે લગ્ન પણ કરી લીધા અને મને જાણ કરી . એ ક્યારેય અહીં પાછો નહિ આવે . રિવા એના સંસાર માંથી થોડો સમય કાઢી મારુ ધ્યાન રાખે છે પણ હું એકલો પડ્યો એટલે તારી પીડા ને સારી રીતે સમજી શક્યો છું .= મિહિર ..
ચાર દીવાલો વચ્ચેની ભયાનક એકલતા ને ભેદવા મારી સાથે કોઈ નહોતું . બધાની મારી પાસે ફક્ત અપેક્ષાઓ હતી . હું અંદરથી મરી રહી હતી . માં બાપ તો હતા નહિ પણ દૂર એક શહેર માં રહેતા મારા ભાઈ ભાભી ના એકના એક દીકરા ની લગ્ન ની કંકોત્રી પણ હું જઈ શકું નહિ એટલે તેં મારા સુધી પહોંચવા ના દીધી અને તારો ફોન ખરાબ છે એમ કહીને દસ દિવસ મારો ફોન પણ લઇ લીધો !!! આટલું છળ શા માટે ???!!! =નીવા .
મને માફ કરી દે ..= મિહિર .
ના , મિહિર એ ઘટના પછી મેં બરાબર છ મહિને ઘર છોડેલું .અને ત્યાર પછી પાંચ વર્ષે આજે આપણે મળ્યા છીએ . તારો આજનો વર્તમાન મારા દસ વર્ષ પહેલા ના ભૂતકાળની શરૂઆત જ છે .અને આ દસ વર્ષમાં હું તો ક્યાંય આગળ નીકળી ચુકી છું .જીવનની ગાડીને રિવર્સ ગિયર નથી હોતો .એટલે તું એકલો જ પાછો જા .= નીવા …
નિરાશ વદને મિહિરે પૂછ્યું : તને ક્યાં ઉતારી દઉં ???
કશે નહિ … હું જાતે જ જઈશ …= નીવા ..
બેઉ ની આંખો માં ભૂતકાળ એક સરી ગયેલી ફિલ્મી જેમ ચાલુ થયો … પહેલા બેઉ ને લાગતું હતું કે વાંક સામે વાળાનો હતો પણ હવે લાગતું હતું કે સહનશક્તિ તો પોતાની પણ ઓછી જ હતી .. હવે નીવા આ સંસ્થા માંથી પાછી ફરવા નહોતી માંગતી ..અહીં વૃદ્ધાશ્રમ ની કેરટેકર હતી . દરેક વૃદ્ધ માટે તે પોતાની દીકરી હતી ..અહીં પોતાની એક દિવસ ની અચાનક ગેરહાજરી દરેક ને વર્તાતી .. જે વસ્તુ ની કમી પોતાને પોતાના ઘરમાં હંમેશા લાગી તે તેને અહીં મળી હતી . પોતાના અસ્તિત્વ ની સાચી ઓળખ અને મહત્વ .. પોતે કોઈને સજા કરવાના ઈરાદા થી પોતાનું ઘર ચુપચાપ નહોતું છોડ્યું . પણ પોતાની વ્યક્તિ તરીકે સતત અવહેલનાએ તેને અંદર થી મારી નાખી હતી ..
નીવા એ પંચાવન વર્ષની વયે ઘર છોડ્યું કારણ કે તે આત્મહત્યા કરવા નહોતી માંગતી ..કોઈ માણસ ની સ્વાર્થીપણા સામે પોતાનું જીવન કુરબાન કરવા નહોતી માંગતી .નીવા સમજતી કે પોતાનું જીવન પોતાની રીતે જીવવાનો દરેક વ્યક્તિને અધિકાર છે . કોઈના આધિપત્ય વગર !!!
હાથમાં એક પણ પૈસો લીધા વગર કશું જ નક્કી કર્યા વગર શરુ થયેલી તેની યાત્રા આ વૃદ્ધાશ્રમ માં પૂરી થયેલી ….તેને કોઈ વાત નો પસ્તાવો પણ નહોતો કેમ કે એ કોઈ ફરજ નહોતી ચુકી બસ એનું કુટુંબ પોતાની જવાબદારી વિસરી ગયેલું ..
એક મહિના પછી …..
નીવાબેન આ ઘરમાં એક નવી વ્યક્તિ ઉમેરાઈ છે . ચાલો તમારો પરિચય કરાવું .. આચાર્ય સાહેબે બૂમ પાડી . નીવા ઓફિસ માં ગઈ .દરવાજા તરફ પીઠ કરીને બેઠેલી એ વ્યક્તિનું નામ સાંભળતા નીવા ચમકી ..મિહિર હતો … સાહેબ એમને રૂમ નંબર પાંચ આપું છું . આચાર્ય સાહેબે કહ્યું : નીવાબેન , આ તો તમારા પતિ છે ને !!! અહીં કોઈ સન્યાસી થોડું છે ?? તમે એક રૂમ માં રહી શકો છો ..
નીવા : સાહેબ , એ મારા પતિ હતા . અહીં તો નીવા જ રહે છે .. એટલે એમની સંભાળ અન્ય બધાની જેમ જરૂર લેવાશે …વિશેષ નહિ ….
સરલા બેન પાંચ નંબર નો રૂમ ખોલીને સાફ કરી દો ….= નીવા …
અહીં તો બધાએ જમાનો જોયેલો એટલે સમજાઈ ગયું કે ઘાવ કેટલા ઊંડા હશે !!!!!!

સમય પહેલા

હા …. શોખ મને છે રેડીઓ સાંભળવાનો ..મારા એકાંત નો સાથી કે એકલતાનો સાથી જે કહો તે ….પણ ખબર નહિ હું જે જમાના માં જીવું તે જમાના ના ગીતો આસાની થી પચાવી જાઉં છું …સંગીત સારું હોય તો આ જમાનાનું પણ ચાલશે ..ફિલ્મ જૂની કરતા નવી જોવી જોઈ નાખું ..જમાના ને સમજવા ફિલ્મથી સારું માધ્યમ કોઈ નહિ .અને એને પચાવો એટલે કે વૈચારિક રીતે તો નવી પેઢી સામે સૂગ પૂર્વક ની એલર્જી થી બચી જવાય …
નવી પેઢી ની તડફડ ગમે ..ઘરમાં પણ જે હોય તે મોઢે કહે બસ આપણે આપણા જમાના ની મર્યાદા યાદ કરીને દુઃખી થઇ જઈએ પણ જો સમજીએ તો સમસ્યા સમજાય અને નવી પેઢીને અનુરૂપ ઉકેલ પણ નીકળી જાય ..
પણ આ નવી પેઢી મોબાઈલ સાથે ઇમ-મોબાઈલ થઇ ગયી છે ..અને ડોકી પુસ્તક ની જગ્યાએ 5-6-7 ઇંચની સ્ક્રીન પર બહુ વધારે હોય છે …
ફિલ્મ રઈસ નું લૈલા ઓ લૈલા હમણાં બહુ વાગે છે . મને કુદરતી જ ઝીનત અમાન અને કુરબાની ફિલ્મ યાદ આવી ગયી .. એ વખતે પણ આ ગીતનો ક્રેઝ દીવાનગી યાદ આવી ગયી ..પછી એવા ચારેક ગીતો ફરી વાગી રહ્યા છે એ સ્મરણ થયું ..પછીનો વિચાર એ હતો કે હવે સિકવલ બને છે અથવા જૂની ફિલ્મો નવેસર થી ફિલ્માવવામાં આવે છે . હવે એવું કેમ બને છે ??? હા નવી તરાહ ની ફિલ્મો પણ સફળ તો હોય છે પણ ગીતો માં નાવીન્ય કેમ નથી ?? સંગીત તો નવા આધુનિક વાદ્યો પર સરસ નીકળે છે તો શબ્દો નું માધુર્ય ક્યાં ??? ઘણી વાર ગીતની સુંદર ધૂન સાદા શબ્દો સાથે હોય છે …

કદાચ ….
કદાચ આ શરૂઆત છે .. આ ટેક્નોસેવી હોવાની આડઅસર છે ..જ્યાં વ્યક્તિગત અભિવ્યક્તિનો ખુબ ધીમી ગતિએ પણ હ્રાસ થઇ રહ્યો છે …. શાળામાં કાવ્ય સ્પર્ધા ની શરૂઆત કરવાની જરૂર છે .જ્યાં નાનું બાળક પોતાની વૈયક્તિક આગવી લાગણીઓ ને અભિવ્યક્ત કરી શકે ભલે એમાં કુતરા કે બિલાડી હોય ….પોતાની રીતે વિચારવા એને બાધ્ય કરાય ..જ્યાં કશું નવી વાત કરવા માટે કોચિંગ ક્લાસ કે ગાઈડ નું અસ્તિત્વ ના હોય ..
આ વસ્તુ ને મારા ઉપરના વિચારો સાથે જોડીને જુઓ તો તરત ખ્યાલ આવી જશે કે મૂળ ક્યાં છે જ્યાં સર્જનશક્તિ ને ધીમી ગતિએ લૂણો લાગવાની શરૂઆત થવા માંડી છે .. દાદા દાદીનો સાથ તો હોય છે પણ એમની વાર્તાઓ મૂક બની ગયી છે જે બાળકને પરીઓની દુનિયામાં લઇ જતી જ્યાં એક રાક્ષસ નો જીવ પોપટ માં કેદ હોય અને રાજકુંવર એની ડોકી મરડીને રાજકુમારીનો જીવ બચાવે … જોડકણાં ની દુનિયા એટલે બાળપણનો ઉત્સવ હતો . અંતકડી માં આજે પણ ગીતો છે પણ એનો સમય ક્યાં ???
કાર્ટૂન જોતા કલ્પના એ આત્મહત્યા કરી નાખી છે .
બીજું બાળકો સાથે જો વાત કરો તો એ લોકો એક જ વિકલ્પ થી વાત કરી શકે ..વધારે વિકલ્પો પાર વિચારવાની શક્યતા કુંઠિત થવા માંડી છે . આજની પેઢી સ્માર્ટ છે પણ ટેક્નોલોજી વગર નહિ …
શાળા નો એક દિવસ દફતર વગરનો હોય અને એક સાંજ હોમવર્ક વગરની ..ટ્યુશન માત્ર નબળા વિષય માટે જ અને રજાનો દિવસ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉપકરણો દૂર રહેવાનો ..શાળામાંથી ફરજીયાત દર ત્રણ મહિને એક જંગલ ની ટ્રીપ માં જવાનું હોય … અને એક હુન્નર જે પોતાની રુચિનો હોય એ વિષય મુખ્ય વિષય હોય ..એના પર બાળકની કારકિર્દીનો વળાંક નિર્ધારિત થવામાં વધારે ભાર ગુણ આપવામાં આવે …
સૌથી પહેલા તો બાળકને પોતાની જાત માટે સમ્માન રાખવાનું શીખવાય .. એ સૌથી નાનું ફક્ત વય માં હોય પણ એનો મત પણ કુટુંબ માં સાંભળવો ફરજીયાત હોય ..આના થી એનામાં સૌથી વધારે તો આત્મવિશ્વાસ વધશે . એના મત ના અસ્વીકાર માટે તેને સમજ પડે એવી રીતે કારણો પણ આપી શકાય ..ઘરમાં ફક્ત દૈનિક નહિ પણ દરેક વયજૂથ ને અનુરૂપ વાંચન સામગ્રી મંગાવાય . અને પેલા ઇલેક્ટ્રોનિક નિષેધ ને દિવસે ઘરના સૌ ભેગા બેસીને એ વિષે ચર્ચા કરે તો કદાચ આજ ના સ્માર્ટ બાળકો ની સ્માર્ટનેસ ને યોગ્ય ન્યાય મળી રહે .
અને મારે કોઈ ગીત નું રીમેક ના સાંભળવું પડે ….ગીત સાંભળતા કાનમાં મુકેલા ઈયરફોન માંથી લાગણીના વહેણ ફૂટે ….
મારો આ સમય પહેલા નો લેખ છે … આ વાત વિષે હજી કદાચ વિચારવાનું સામાન્ય જન સમાજમાં ચાલુ નથી થયું ના બુદ્ધિજીવી વર્ગ માટે આ કોઈ બળતો પ્રશ્ન બન્યો છે ..પણ જો ઈમોશનલ ક્વોશન્ટ નું મહત્વ વધ્યું છે તો એક કેડી અહીં થી પણ શરુ થઇ શકે છે …

ભક્તિનો સેતુ

સુખી હોવું એટલે શું ?
સાવ સરળ જવાબ છે કે દુઃખી ના હોવું એટલે સુખી હોવું ….
સંતોષ એટલે શું ?
અસંતોષ ના હોય એટલે સંતોષ કહેવાય ..
પણ આ બેઉ પરિસ્થિતિ સ્વૈચ્છિક હોય એવું બહુ ઓછા કિસ્સા માં બનતું હોય છે .અને લગભગ આપણી જાતે બનાવી દીધેલી સીમા પર આપણે અટકી જઈએ છીએ . વધારાની કોશિશ ઓછી કરીને વધારે મળતર માટે પ્રયત્નો વધારી દઈએ છીએ . એ વખતે નીતિમત્તા થી થોડું કે વધારે સમાધાન કરવાનો પણ વાંધો નથી હોતો .
તમે પોતાની ખુશી મેળવવા કોઈને દુઃખ થાય તો તમને કોઈ સંવેદના થાય છે કે તમારી નજર બહાર જાય છે કે તમને ખબર હોય પણ તમને એની પરવા નથી ..આ વસ્તુનો સીધો તો નહીં પણ આડકતરો તમારા સુખ સાથે જરૂર સંબંધ છે જે તમને આગળ જતાં સમજાય છે ,જ્યારે કદાચ મોડું થઈ જાય છે .
બધી પરિસ્થિતિ ને અનુકૂળ થઈને જીવવામાં સરળતા રહે છે પણ વિપરીત સંજોગોને અનુકૂળ બનાવીને જીવવાની મજા અલગ હોય છે .
મારો એક અનુભવ જણાવીશ .
એક મંગળવારે ગણપતિ મંદિર ગયી . બહુ Nસાંકડી જગ્યા . એક માજી ત્યાં ફૂલ વેચવા બેસે એક કમળ, થોડી દુર્વા , થોડા સેવંતી ,થોડા ગુલાબ એમ 5 રૂપિયા અને 10 રૂપિયાની ઢગલી . એક દિવસ એ ગરીબ ડોસીમાં પાસેથી 10 રૂપિયાના ફૂલ લીધા .મંદિર ચોખ્ખું . પુજારીએ ફક્ત એક લાલ ગુલાબ ભગવાન પાસે મૂકીને બધા ફૂલ પાછા આપ્યા .ઘેર લાવી ને મુંઝવણ થઇ .બીજી બધી વખતે આવા ફૂલ તુલસી ક્યારે પધરાવી દેતી પણ આતો ગણપતિ ને ધરાવેલા ફૂલ એટલે શું કરવું .થોડા સૂકવીને પૂજાઘરમાં મૂક્યા અને બીજા બીજા બધા કુંડા માં નાખ્યા .
આ અનુભવ પછી એક મંગળવારે એ માજી પાસેથી મેં 2 રૂપિયાનો સિક્કો આપી ફક્ત 1 ગુલાબ કે સેવંતી નું ફૂલ આપવા કહ્યું .એટલે માજી અકળાઈ ગયા .લઈ જા તારો રૂપિયો . જોઈ મોટી ફૂલ લેવા વાળી …હું ફૂલ લીધા વગર મંદિર માં દર્શન કરીને પાછી ફરી ત્યાં સુધી એમનો બબડાટ ચાલુ રહ્યો ..
હું મૌન જ રહી ….અંદર જઈને જોયું તો છેક નજીક થી દર્શન કરીને પ્રદક્ષિણા કરવાને બદલે પુજારીએ અંદર પ્રવેશવાના દ્વાર પાસે બાંકડો મૂકીને અરધે થી ભક્તોને પાછા વાળવા વ્યવસ્થા કરેલી …..
શ્રદ્ધાની સામે ઘણા પ્રશ્નાર્થ ઉભા હતા .!!!! પણ ભગવાન અને મારી વચ્ચેથી એમને જાકારો આપી ઘેર પરત આવી ….
એમાં ઘણા વિકલ્પો હોઈ શકે પણ શ્રધ્ધા સર્વોપરી રહે છે …અને ભગવાન સાથે જોડતો ભક્તિનો સેતુ !!

આવતા વર્ષે

એય આલી રે આલી ક્રિસમસ આલી !!!! યેહહ્હ્હહ્હ્હ …પણ એમાં હું શું કરવા ઠેકડા મારુ છું ??? અરે મારવા પડે … બધા મારે એટલે આપણે પણ મારવા પડે જ . નહિ તો ગમાર માં ખપી જવાય … જો જેમ દિવાળી હોય તો પરંપરાગત કપડાં પહેરાય એમ આમાં વેસ્ટર્ન જ પહેરાય . તમારી કમર હોય કે કમરો તમારે જીન્સ કે પેન્ટ પહેરવું જ પડે અને અને ઉપર ખભા દેખાય એવું ટોપ પણ . અને એવું મોડર્ન ટોપ પહેર્યું હોય તો પછી 8-9 ડિગ્રી માં તમારે સ્વેટર પહેરાય જ નહિ ..પાર્ટી પ્લોટ નું બુકીંગ ફરજીયાત . હવે આગળ બધું તમારે વિચારવાનું …
પણ તમે કહો કે આ બેગાની શાદી મેં અબ્દુલ્લા દીવાના જેવા આપણે કેમ ??? આમાં એક દિવસ નો જ તહેવાર હોય ..એમાં નાતાલ નહિ 31 નાઈટ …થોડો સોમરસ પીએ તોય વાંધો નહિ …અને એવા ડાન્સ તો હજુ જોયા નથી … પણ એક વાત કહું વેસ્ટર્ન ડાન્સ થી શરુ થતો ડાન્સ છેલ્લે તો ગરબા અને ટીમલી પર અટકે છે ..અને ડાન્સ જોવા હોય તો વરઘોડા શું ખોટા છે ??? સાડી માં વેસ્ટર્ન ડાન્સ હોય અને ધોતિયા માં સામે ઝુમતા હોય … સ્ટેપ તો યુનિવર્સ માં એક જ હોય …રાત્રે ફટાકડા અને બૂમો સાથે નવું વર્ષ આવી જાય …
વૉટ્સઅપ બહુ પ્રખ્યાત પણ એમાં બીજાની અક્કલ ને આપણે ત્રીજા તરફ ધકેલવાનો ધંધો કરતા હોઈએ છીએ .. ખાલી ચેટ ઓરીજીનલ હોય ..સ્ટેટસ તો હજી સુધી ભાગ્યે જ વંચાય છે ..જો મારા વિચારો કેવા ઉચ્ચ છે અને સમજ એના થી પણ ઉચ્ચ એ દેખાડવા માર ફોરવર્ડ લાઈનસર ..તમે આવું કરો છો ??? હું તો આવું જ કરું છું બોલો !!!
પણ ફેસબુક વાંચવાની મજા પડે ..જેવું હોય એવું ઓરિજિનલ સ્ટેટસ હોય …તમારું પોતાનું ..બીજાનું હોય તો એના નામ સાથે શેર થાય એટલું પ્રામાણિક હોય ..વિડિઓ જોવાની મજા પડે અને ગ્રુપમાં કોમેન્ટ પણ બધા વાંચી શકે એમ હોય …ક્યારેક વાર્તા અને વાર્તાકારના પેજ વાંચવાની મજા પડે ફોટા સાથે ..અને અહીં ફીલિંગ ના ખાલી ઈમોજી ના હોય જોડે અર્થ બી સમજાવે બોલો …
પણ આ વર્ષના દિવસો 360 + વીતી ગયા તો મેં કર્યું શું ??? એ સાલું કોઈ વિચારતું નથી …દેશે ડિજિટલ બનવા તરફ ડગલું માંડી દીધું અને કેવી મજા પડી એ તો તમને ખબર છે …
પણ મને યાદ કરવા દો ..આ વર્ષને …
એક વસ્તુ શીખી અને ખુબ સરસ શીખી કે આર્થિક ,સામાજિક ઉપરાંત માનસિક રીતે પણ હું સ્વનિર્ભર બની ..મન મૂંઝાય તો ખભો શોધવાને બદલે એકાંત માં દિલ ખાલી કરવું વધારે સારું હોય છે …બધી વસ્તુ વગર ચલાવતા શીખી લીધું .. કોઈ ફર્ક નથી પડતો કોઈ વસ્તુ કે વ્યક્તિ વગર એ પણ શીખી …
સંજોગો બદલાય તેને અનુકૂળ થવાનું પણ એમાંય એ મજા આપણી પોતાની હોવી જોઈએ ….
સૌથી વધારે તો એ કે દુનિયા સ્થિર હોય પણ સમય તો ચાલે જ છે અને બદલાય પણ છે બસ ધીરજ હોવી જોઈએ … વક્ત સે પહલે ઔર કિસ્મત સે જ્યાદા કુછ નહિ મિલતા …
મને બધા વગર ચાલી શકે તેમ બધાને મારા વગર પણ ચાલી શકે છે એ સત્ય નો સ્વીકાર … એક સંબંધનું પૂર્ણવિરામ હોય ત્યાં કોઈ નવો સંબંધ પણ હોય છે ..જગ્યાઓ ક્યારેય ખાલી નથી રહેતી બસ થોડી દ્રષ્ટિ બદલવાની જરૂર છે …
તમારી વાતમાં તથ્ય હોય અને એ સત્ય હોય એટલે એનો સ્વીકાર થાય એ શરત નથી હોતી પણ તમારા દ્વારા પોતાના તથ્ય અને સત્ય માટે બીજાના અહમને પોષવા માટે સમાધાન ના કરો ..
તમારી જાતને કોઈ ટેકન ફોર ગ્રાન્ટેડ ના લઇ લે એ ધ્યાન રાખો …
કોઈ માણસ એના કપડાં – પૈસા – સ્ટાઇલ -કાર થી ભલે પ્રભાવિત કરે પણ અંતે થયો તમારા જ્ઞાન સામે એ બધું તો ઝાંખું જ હોય છે ..
યુનિવર્સીટી ની બહાર જીવનનું શિક્ષણ આપવું એ પણ સારા જીવનનું , નિષ્ફળતા ને પચાવીને આગળ વધતા રસ્તાઓનું શિક્ષણ પાલ્ય માટે વધારે ઉપયોગી નીવડે છે .. એક વર્ગમાં 35 વિદ્યાર્થીઓ છે . એમાંથી 10 ઉચ્ચ વર્ગમાં પાસ થઇ આગળ જાય છે . 10 સામાન્ય માર્ક્સ લાવીને પાસ થઇ જાય છે . 10 માંડ માંડ પાસ થાય છે અને 5 નાપાસ થાય છે … પણ જીવનના આગલા તબક્કા માં પેલા 5 નાપાસ ને ત્યાં પેલા દસ ઉચ્ચ વર્ગ વાળા પેકેજની નોકરી કરે છે …. એવું કેમ ??? ત્યાં ફરક છે જીવનના પાઠ નો … નાપાસ વિદ્યાર્થી નવે રસ્તે જઈને સફળ થાય છે અને એ સફળતા નિષ્ફળતા ની પેદાશ હોય છે અને એમની પોતાની આગવી કેડી જ્યાં બીજાએ ચાલવું પડે છે … કોઈ ક્ષણ કે દિવસ નિરુપયોગી નથી હોતો પણ એ તો બસ આપણે જેવો કલ્પેલો એનાથી વિપરીત હોય એટલે એને આપણે નકામા  નું ટેગ લગાવી દઈ છીએ .. એનાથી એને કોઈ ફરક નથી પડતો પણ આપણને પડતા ફરક થી આપણે વાકેફ નથી હોતા ..
ઉપર ચાલુ કર્યું અને આગળ લખ્યું એ દેખીતી રીતે સંબંધ વગર નું છે પણ ખરેખર તો દુનિયાના ચાતરેલા ચીલા પાર નીચી મૂંડીએ ચાલ્યા કરવાને બદલે આપણી પોતાની એક નાનકડી કેડી નવા વર્ષે કંડારીશકાય તો ય ઘણું ……
હું બસ આવતા વર્ષે હું બની શકું તો ય ઘણું ….

રામરાજ્ય નામનું સ્ટેશન ???!!!

મારો પણ એક જમાનો હતો … પહેલા લોકો મને જોઈને ખુશ થતા અને હવે તો ???!!!
કહે છે ને એક સરખા દિવસ કોઈના કદી પણ જાતા નથી …..
અરે પણ આપણા પર તો સાક્ષાત સત્યના પૂજારી વિરાજમાન હતા તોય ????રડ મા … રડ મા … આ ખુલી હવા તો જો …અંદર રહી રહીને ગંધાઈ ગયેલા તો હવે બહાર નીકળવા મળ્યું તો ખરું …
આ પ્રલાપો અને વિલાપો છે જૂની 500 અને 1000 ની નોટો ના …પાકીટ માં સાથે રહીને સખીપણા થઇ ગયેલા .. હવે તો બેન્ક ની થપ્પીઓમાં પડેલા પણ અચાનક બેઉ જણે એક બીજાને જોયા એટલે ફરી મળાય કે ના મળાય બે વાત તો કરી લઈએ ….
( આપણે 5 અને 10 તરીકે એમનું હુલામણું નામ રાખીએ તો !!! વાત માં તો ચલણ માં હોવાનો એહસાસ થાય ને !!!!)
5 : પહેલી વાર છપાઈ ને નીકળી તો સીધી ગયેલી ઝવેરાતના ઝગમગ થતા શો રૂમ માં …થયું અરે વાહ દુનિયામાં તો ચોતરફ સુખ જ સુખ છે …અમારી આજુ બાજુ સોના ચાંદી અને હીરા ના દાગીના ,લગડી ,પડીકા અને ઘણું બધું …ચમચમાતી કાર માં બેસીને લોકો આવે અને જાય … હું પણ એક દીકરી ના લગ્નના હાર તરીકે સાટે અહીં દુકાનના કેશબોક્સ માં આવી ગયેલી ….ઓહહો …ઘણી મજા પડશે હવે આ દુનિયામાં તો !!! વિચારતી ખુશ થતી હતી ….
બીજે દિવસે શેઠિયા એ એક મંદિર માં પૂજારી ને આપી દીધી …તો પુજારીએ લાંબી લાઈન છોડીને શેઠિયા ને પહેલા ગર્ભગૃહ માં લઇ જઈ દર્શન કરાવ્યા .છ્ટ ..મને તો ગુસ્સો આવ્યો …ભગવાનના દરબાર માં પણ લાંચ રુશ્વત ???!!! આ બધા શબ્દો તો મેં છાપખાના ના કાગળ રૂપે સાંભળેલા અને અર્થ જાણેલા …
10 : હું તો જેવી જન્મી એવી એક સૂટકેસ માં બંધ થઇ ગયી ..અને એ સૂટકેસ જ્યાં જ્યાં ફરી ત્યાં ત્યાં જતી ગઈ .પણ અંદર થી બહાર ની દુનિયા જોવાનું સુખ ના મળ્યું તો ના જ મળ્યું … એક દિવસ એક ન્યુઝ પેપરમાં વીટાંળાઈને એક ઓફિસ ની કેબીન માં જઈ ચડી અને ત્યાંથી એક ઘરમાં …મને મારી બીજી બેનો સાથે એક તકિયા માં સીવી લેવાઈ ..અને ગઈ કાલે ખબર નહિ પણ બેડરૂમ ના ટી વી માં કોઈ એવી ખબર આવી કે શેઠ ને હાર્ટ એટેક આવી ગયો …અને એમનો છોકરો મને હોસ્પિટલમાં લઇ આવ્યો પણ ત્યાં મારો અસ્વીકાર થયો અને મારુ એવું હડહડતું અપમાન જોઈ મને પણ એક એટેક આવી ગયો ..અરે રે આ માનવી તો કેટલો બીમાર રહે છે અને એ બીમારી એણે પોતેજ વસાવી છે .પહેલા એ મારી પાછળ ભાગતો હતો અને હવે મારાથી ભાગે છે … બીજા દિવસે એ શેઠનો એક કર્મચારી બિચારો આખો દિવસ કોઈ બેન્ક ની લાઈન માં ઉભા રહીને મને જમા કરી આવ્યો અને હું અહીં છું ..મારા જીવનનો કોઈ મોલ નથી ….
5 : ચાલ તારી યાત્રા તો આટલી જ હતી એટલે તારી હાલત પણ મારા કરતા ઘણી સારી છે …અરે પેલા પૂજારી એ તો મને ડૂચા વાળીને એક બોક્સ માં નાખી દીધી . એક દિવસ એક છોકરો છાનો માનો આવીને મને ખિસ્સા માં નાખીને ભાગી ગયો ..ત્યાં થી હું એક હોટલમાં ગઈ ..ત્યાં બધું ખાવાનું મળે …ત્યાંથી ઘણું બધું ખાવાનું લઈને એ પોતાને ઘેર ગયો જ્યાં તેનો પરિવાર ચાર દિવસ થી ભૂખ્યા બેઠેલા …થયું એવું કે પેલો હોટલ નો માલિક એને ઓળખે એટલે એણે થોડું વધેલું ખાવાનું એને એમ ને એમ આપી દીધું . એટલે હું એ છોકરા ના ઘેર આવી ..એની માં સખત બીમાર .. એના માટે ડોક્ટર લઇ આવ્યો અને ડોક્ટરે દવા લખી એ લઈને એ દુકાને ગયો અને ત્યાં મને આપીને બીજી મારી નાની નાની 100 અને 50 વાળી બહેનો ને ઘેર લઇ ગયો …
તે હેં 10 બહેન ક્યાં પેલો ઝગમગતો શો રૂમ અને ક્યાં આ અંધારી ઓરડી !!! આ માનવી રૂપિયા પાછળ કેમ દોડે છે ??? અતિ ની કોઈ ગતિ નથી હોતી ને !!! કહે છે કે સંઘર્યો સાપ પણ કામનો પણ અહીં તો આપણને ન્યાત બહાર મૂકી દીધા એટલે હવે આપણું જીવન પૂરું … ભગવાનને પ્રાર્થના કરીએ કે હવે જન્મ આપે તો અમારે લીધે કોઈ ગરીબ ને અન્યાય ના થાય અને કોઈ અનીતિ કરનાર ક્યારેય માફ ના થાય ….
પછી તો એ બેઉ ઊંઘી ગયી પણ સ્ટ્રોંગ રૂમમાં કઈ કેટલીય વાર્તાઓ નું કથન થતું રહ્યું …!!!! દરેક જણ નવી આવેલી 2000 ની નોટ ને ઓલ ધ બેસ્ટ કહી રહ્યા હતા …
પણ એક ચમત્કાર થયો હતો ..બેન્ક ના ખાતા માં સામાન્ય માનવી ના ખાતા માં બચત બોલતી હતી ..ખોટા ખર્ચ ક્યાં થાય છે એ ખબર પડી હતી ..પ્રામાણિક માણસ હસતો હતો અને અનીતિ ના અનુયાયીઓ તો રડી પણ શકતા નહોતા …..
હેલો હેલો !!! રામરાજ્ય નામનું સ્ટેશન આ રૂટ પાર આવે છે ???